Wigilia Bożego Narodzenia inaczej znana jako wieczerza wigilijna, wieczorem wigilijnym, niekiedy także gwiazdką. Sama Nazwa Wigilia pochodzi z języka łac. Vigilia, co oznacza czuwanie, straż, w tradycji chrześcijańskiej dzień poprzedzający święto Bożege Narodzenie, lub okres kończący czas adwentu. Jednajk najęściej to poprostu Wigilia Boże Narodzenie.

Pochodzenie świąt Bożego narodzenia i Wigilii sięgają prawdopodobnie obchodów Saturnaliów w starożytnym Rzymie, gdzie chrześcijaństwo się rozwijało, lub nawet świętowania przesilenia zimowego w epoce kamiennej. Pewne podobiństwa z Wigilii i w Bożym Narodzeniu występują także z żydowskim świętem Hannukah oraz perskim świętem Szab-e Jalda.

Uroczystą kolację tego dnia przyjęło nazywać się również wigilią. Zwana ona też wilią, postnikiem, bożym obiadem, po staropolsku Godami, a na wschodzie kutią, od nazwy głównej potrawy.

W kościele Zachodu i europy środkowej Wigilia Bożego Narodzenia obchodzimy 24 grudnia. W związku z kalendarzem juliańskim, w kościołach wschodnich: greckokatolickim i prawosławnym 6 stycznia, a w Kościele ormiańskim 5 stycznia.

Dzień wigilii w dniu ytadycyjnie zwane: Boże Narodzenie bywał też przesuwany. Według tradycji ludowej, wciąż żywej np. na Kielecczyźnie, w latach, gdy 24 grudnia wypada w niedzielę wigilia nie mogła być obchodzona, ponieważ niedziela nie przyjmuje postu. W takim przypadku całą wigilię urządzano już w sobotę, a Boże Narodzenie Świętujemy przez trzy dni.

Przebieg wieczerzy Wigilijnej Tradycyjnie wieczerza wigilijna rozpoczynamy wraz z pierwszą gwiazdką na niebie. Najczęściej wypatrują ją nasze dzieci. To symboliczne nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej, oznaczającej narodziny Jezusa, którą wg Biblii na wschodniej stronie nieba ujrzeli Trzej Królowie.

Kolację, w polskiej Wigilii i tradycji postną, zaczynamy od łamania opłatkiem, składanie życzeń, a także modlitwa i czytanie fragmentu Ewangelii według św. Mateusza lub Łukasza dotyczącego narodzin Jezusa.

W Polskiej tradycji bardzo utrwaliła tradycja łamania opłatkiem, jednak pozostałe są bardzo rzadko stosowane. Opłatek to rówięż ważny symbol w naszej kulturze Wigilii Polskiej.

Na stole, przykrytym białym obrusem z wiązką sianka pod spodem, ustawiamy nakrycie więcej niż wszystkich uczestników wieczerzy. To symbolicznie przeznaczone dla niezapowiedzianego gościa, natomiast dawniej dla ducha przodków. Niegdyś wigilia i kolacja była mocno związana ze światem duchów, a dusze zmarłych krewnych były szczególnie wyczekiwane tego wieczoru razem z Bożym Narodzeniem. Aby nie wyrządzić krzywdy przybyłym, niestosowne to zajmować miejsca bez jego uprzedniego zdmuchnięcia, bo mogła na nim już siedzieć dusza.

Zwyczaj stawiania dodatkowego nakrycia szczególnie upowzechniono w XIX wieku. Miał wówczas patriotyczną wymowę - w wielu domach miejsce to symbolicznie było zarezerwowane dla członka rodziny przebywającego na zesłaniu na Syberii.

Obecnie w kolacji w wigilii związki z tymi wierzeniami zachowaliśmy przede wszystkim w potrawach przyrządzanych głównie z ziaren zbóż, maku, miodu, grzybów, a więc typowych dla styp pogrzebowych, oraz w trzymaniu pustego miejsca przy stole dla nieznanego gościa.

W zależności od regionu i tradycji rodzinnych zestaw wigilijnych potraw wygląda różnie, z naciskiem na regiony, ale zwyczajowo w wigilię na stole powinny mieć wszystkie płody ziemi, a potraw powinno być dwanaście. Tradycja mówi iż należy każdej należy potrawy spróbować, co ma zapewnić szczęście przez cały rok.

Do najbardziej typowych i znanych dań wigilijnych należą: barszcz z uszkami wymiennie w niektórych regionach Polski z białym żurem, zupą grzybową, zupą owocową lub zupą rybną, ryby przyrządzane na różne sposoby, z najbardziej tradycyjnym karpiem smażonym i w galarecie, kapusta z grochem, kapusta z grzybami, pierogi z kapustą, paszteciki z grzybami, kotleciki z ryżu z sosem grzybowym, kluski z makiem, cukrem i miodem, kompot z suszonych owoców, zupa migdałowa, czyli z tradycji wschodniej kulebiak, gołąbki i kutia. Szczególnie kutie znamy na Boże Narodzenie i zawsze zostanie naszym daniem na wgilię.

Na Śląsku na stolę w Wigilię są także moczka i makówki. Zgodnie z polskim zwyczajem potrawy wigilijne powinny być postne, czyli bezmięsne i bez użycia tłuszczów zwierzęcych przy ich przygotowaniu. W liście pasterskim z 2003 roku dotyczącym przykazań kościelnych polscy biskupi zachęcają do zachowania tego zwyczaju, chociaż według obowiązujących przepisów kościelnych w wigilię Bożego Narodzenia można odejść od wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych. Zwyczaje, przesądy i tradycje wigilijne

Dzień wigilijny bogaty w zwyczaje i przesądy posiadające magiczną moc, zazwyczaj znajdujące swój rodowód w lokalnych, przedchrześcijańskich wierzeniach. Jednym z nich był zakaz szycia, tkania, motania i przędzenia. Uważano je za czynności szczególnie lubiane przez demony wody, które mogły zjawić się wszędzie tam, gdzie zakaz złamano.

Do dzisiaj uważamy, aby w Wigilię nie doszło so kłótni i okazywać sobie wzajemnie życzliwość. W czasie wigilii panuje życzliwa atmosfera. Przetrwał też przesąd, że jeśli w wigilijny poranek pierwszym gościem w domu będzie młody chłopiec, przyniesie to szczęśliwy rok. Przesąd wigilijnych mamy wiele.

W małym stopniu przetrwała również tradycja umieszczania w jednym uszku w barszczu grosika, dla tego kto na niego trafił rozpoczynał szczęściem przez najbliższy rok.Wszelkie zranienia oraz choroby w czasie świąt odbierane są jako zapowiedź kłopotów ze zdrowiem. Myśliwi tego dnia tradycyjnie idą na polowanie, którego pomyślny wynik zapewni opiekę na cały rok patrona łowiectwa św. Huberta. Istnieje także przesąd aby spróbować każdej z dwunastu wigilijnych potraw aby były jej w następnym roku. Niektórzy pozostawiają w portfelu łuski z karpia, które mają przynieść szczęście.

Innym zwyczajem wiecieży Wigilii to śpiewanie kolęd. Często też pod choinką są prezenty, które przynosi dzieciątko, gwiazdka, Aniołek, gwiazdor lub Mikołaj. Na Wschodzie w wigilię, przed wieczerzą, chadza do grobów bliskich.

Na wsi opłatek z na wigilijnym stole, a także potrawy, podawano bydłu i koniom, czasem nawet wprowadzając je do domów. Karmienie potrawami przygotowywanymi na Wigilię miało zabezpieczać stado przed urokami czarownic i guślarek. A o północy gospodarze nasłuchiwali, bo według tradycji zwierzęta mówiły wówczas ludzkim głosem.

Na wieczerzę wigilijną zapraszano pozaziwrzętami domowymi, również leśne, w tym wilki. Rozrzucano dla nich przed domem pożywienie, aby zostały pod domostwoem w nowym roku.

Wigilia Świąt Bożego Narodzenia jest świętem ale w polskiej obyczajowości i w tradycji, począwszy od uroczystej kolacji, dniem obchodzonym świątecznie i powszechnie uważanym za najbardziej rodzinny dzień w roku. W przeciwieństwie do innych krajów gdzie, Boże narodzenie i wigilia ma aż takiego znaczenia w Polsce obchodzimy szczególnie. Tak jak w Polsce Wigilię obchodzi Świętujmey na Litwie, w Czechach i na Słowacji, zazwyczaj z wieloma zapożyczeniami ze starosłowiańskiego Święta Godowego.

Nieznany poza Polską, z wyjątkiem Litwy, to zwyczaj łamania w wigilię opłatkiem. W wielu krajach nie ma postu, ani pasterki, i święta bożego narodzenia wyglądają całkiem inaczej jak np. w Stanach Zjednoczonych, natomiast w Holandii pasterka jest jedyną mszą w roku, podczas której kościoły są pełne.

W Wielkiej Brytanii praktycznie Wigilii i Święta w Boże Narodzenie nie obchodzi się. W pierwszy dzień Świąt Bożego Narodzenia charakterystycznym daniem obiadowym jest pieczony indyk z borówkami. W wigilię natomiast rozdają sobie prezenty.

Wigilii nie ma również w Holandii i coraz częściej w Belgii, gdzie zamieniana na uroczyste śniadanie świąteczne w restauracji.

We Francji najważniejszy jest obiad świąteczny, z pasztetem z gęsiej lub kaczej wątróbki, ostrygami i wędzonym łososiem. Powszechnie podczas Wigilii jadamy mięso, zwłaszcza indyka.

W Danii podczas Wigilia , jest inna podawamy pieczoną kaczkę a na zakończenie ryż z migdałami.

W Austrii na Wigilię stole znajdujmy karp lub kaczka, a w Niemczech kiełbaski i sałatka kartoflana.

W Norwegii podczas Wigilia podajemy żeberka wieprzowe, po norwesku Ribbe i gotowane mięso owcze, po norwesku pinnekjøtt, lub specjalne danie przygotowane z solonej oraz gotowanej ryby, która wcześniej leżała w ługu sodowym przez 2-3 dni, którą następnie podajemy z boczkiem. Potrawa ta nosi nazwę Lutefisk.

W Belgii Wigilia jest dniem przeznaczonym na ceremonie religijne i przedstawienia upamiętniające narodziny Jezusa.

W Grecji w świąteczny wieczór dzieci chodzą od domu do domu i zbierają słodycze w zamian za śpiewanie kolęd. Na każdym stole znajdziemy Chleb Chrystusa, duże słodkie bochenki w różnych kształtach i z różnymi zdobieniami. Drzewka świąteczne nie są w Grecji popularne.

W krajach pozaeuropejskich związanych z katolicyzmem spotykamy rysy charakterystyczne dla danej kultury:

 

Boliwijczycy w Wigilię święcą własnoręcznie wykonane figurki. Następnie trwa całonocna zabawa.

 

W Kolumbii świętujemy już od 8 grudnia, przystrajając krzewy ozdobami i lampkami. Nie ma wieczerzy, ale po ostatniej mszy świętują przez całą noc.

 
W Meksyku, gdzie święta są obchodzone w atmosferze religijnej, typowym zwyczajem jest piniata.

Na Filipinach przez cały okres Adwentu zdobimy domy i ulice oraz przedstawiamy szopkę z udziałem aktorów.

W Kamerunie, gdzie święta przypadają na okres wakacji i wzmożonych prac polowych, Wigilia jest dniem wolnym; palimy wówczas ogniska, czyta Biblię i śpiewa pieśni.